fa مروری بر فناوری‌های نوین زیستی در بهبود مقاومت گیاهان به تنش‌های محیطی مقاله مروری Review article پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:11.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" nazanin="" style="font-family:"><span style="color:black">افزایش فراوانی و شدت تنش‌های محیطی نظیر خشکی، شوری، دماهای بالا و پایین، و آلودگی‌های فلزی، یکی از مهم‌ترین چالش‌های کشاورزی معاصر است که بهره‌وری گیاهان زراعی و امنیت غذایی جهانی را به‌طور جدی تهدید می‌کند. روش‌های سنتی به&shy;نژادی گیاهی به‌دلیل پیچیدگی صفات مربوط به مقاومت و تأثیرپذیری شدید آن‌ها از عوامل محیطی، در پاسخ‌گویی به نیازهای کنونی محدودیت دارند. در این راستا، فناوری‌های نوین زیستی به‌عنوان ابزارهایی دقیق و کارآمد برای شناسایی، اصلاح و تقویت مسیرهای فیزیولوژیکی و مولکولی مقاومت در گیاهان معرفی شده‌اند. در میان این فناوری‌ها، ویرایش ژنوم با سامانه‌هایی نظیر </span></span></span></span><span style="font-size:11.0pt"><span style="line-height:107%"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:black">CRISPR/Cas9</span></span></span></span><span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:11.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" nazanin="" style="font-family:"><span style="color:black">، انتقال ژن و تولید گیاهان تراریخته، انتخاب به‌کمک نشانگر (</span></span></span></span><span style="font-size:11.0pt"><span style="line-height:107%"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:black">MAS</span></span></span></span><span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:11.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" nazanin="" style="font-family:"><span style="color:black">)، و فناوری‌های اُمیکس (ژنومیکس، ترنسکریپتومیکس، پروتئومیکس و متابولومیکس) نقش برجسته‌ای در شناسایی ژن‌ها و مسیرهای تنظیمی مرتبط با تحمل تنش ایفا می‌کنند. همچنین، بیوتکنولوژی میکروبی از طریق همزیستی با باکتری‌ها و قارچ‌های مفید، نانو‌فناوری با رهایش کنترل‌شده ترکیبات تقویتی، و جهش‌زایی القایی با پرتوهای گاما و پلاسما، چشم‌اندازهای نوینی برای بهبود سازگاری گیاهان در شرایط نامساعد فراهم ساخته‌اند. با وجود این پیشرفت‌ها، چالش‌هایی همچون هزینه بالا، نیاز به زیرساخت‌های تخصصی، مسائل قانونی و پذیرش اجتماعی همچنان مانع از کاربرد گسترده این فناوری‌ها در مقیاس تجاری است. در نهایت، هم&shy;گرایی فناوری‌های زیستی با سامانه‌های هوش مصنوعی و بیوانفورماتیک، می‌تواند مسیر توسعه گیاهان هوشمند و سازگار با اقلیم آینده را هموار سازد</span></span></span></span><span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:12.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" nazanin="" style="font-family:"><span style="color:black">.</span></span></span></span></div> <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:107%"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">The increase in the frequency and severity of environmental stresses, such as drought, salinity, high and low temperatures, and metal pollution, is one of the most critical challenges in contemporary agriculture, seriously threatening crop productivity and global food security. Traditional plant breeding methods have limitations in responding to current needs due to the complexity of resistance-related traits and their strong influence on environmental factors. In this regard, modern biotechnologies have been introduced as accurate and efficient tools to identify, modify, and enhance physiological and molecular resistance pathways in plants. Among these technologies, genome editing with systems such as CRISPR/Cas9, gene transfer and production of transgenic plants, marker-assisted selection (MAS), and omics technologies (genomics, transcriptomics, proteomics, and metabolomics) play a prominent role in identifying genes and regulatory pathways related to stress tolerance. Also, microbial biotechnology through symbiosis with beneficial bacteria and fungi, nanotechnology with controlled release of enhancers, and induced mutagenesis with gamma rays and plasma have provided new perspectives for improving plant adaptation to adverse conditions. Despite these advances, challenges such as high cost, the need for specialized infrastructure, legal issues, and social acceptance still hinder the widespread application of these technologies on a commercial scale. Ultimately, the convergence of biotechnology with artificial intelligence and bioinformatics systems can pave the way for the development of intelligent and climate-adapted plants of the future</span></span></span><span style="font-size:11.0pt"><span style="line-height:107%"><span calibri="" style="font-family:">.</span></span></span></div> بیوتکنولوژی نوین, مقاومت گیاه, تنش محیطی, ویرایش ژنوم, اُمیکس, نانو‌فناوری, جهش‌زایی. Modern biotechnology, Plant resistance, Environmental stress, Genome editing, Omics, Nanotechnology, Mutagenesis. 35 62 http://injbr.com/browse.php?a_code=A-10-2-4&slc_lang=fa&sid=1 Mojtaba Kordrostami مجتبی کردرستمی 100319475328460029 100319475328460029 No Nuclear Agriculture Research School, Nuclear Science and Technology Research Institute (NSTRI), Karaj, Iran پژوهشکده کشاورزی هسته‌ای، پژوهشگاه علوم و فنون هسته‌ای، کرج، ایران Saeed Moori سعید موری 100319475328460030 100319475328460030 No Nuclear Agriculture Research School, Nuclear Science and Technology Research Institute (NSTRI), Karaj, Iran پژوهشکده کشاورزی هسته‌ای، پژوهشگاه علوم و فنون هسته‌ای، کرج، ایران Mehdi Rahimi مهدی رحیمی me.rahimi@kgut.ac.ir 100319475328460031 100319475328460031 Yes Department of Biotechnology, Institute of Science and High Technology and Environmental Sciences, Graduate University of Advanced Technology, Kerman, Iran. گروه بیوتکنولوژی، پژوهشگاه علوم و تکنولوژی پیشرفته و علوم محیطی، دانشگاه تحصیلات تکمیلی صنعتی و فناوری پیشرفته، کرمان، ایران